BẢN CHẤT CỦA HƯỚNG NGHIỆP LÀ GÌ?

Sau bài viết về định nghĩa Hướng nghiệp CHÈN LINK VÔ NHA, chắc hẳn nhiều người sẽ thắc mắc rằng: “Hướng nghiệp dựa trên cơ sở nào? Hướng nghiệp cần những ai hay những kĩ năng gì?”. Bài viết này sẽ giới thiệu về một vài lý thuyết cơ bản cũng như giới thiệu về tham vấn hướng nghiệp.

ỨNG DỤNG CÁC LÝ THUYẾT TRONG HƯỚNG NGHIỆP

Tư vấn hướng nghiệp  được thực hiện trên các Lý thuyết hướng nghiệp trên thế giới. Có rất nhiều Lý thuyết hướng nghiệp, từ cổ điển đến hiện đại. Các lý thuyết này ngày càng phát triển do sự thay đổi kinh tế – xã hội, mỗi năm lại thêm các lý thuyết hướng nghiệp mới xuất hiện. Dưới đây là tóm tắt các nhóm lý thuyết hướng nghiệp căn bản. Các nhóm này đều phổ biến trong lĩnh vực hướng nghiệp và được các nhà chuyên môn đánh giá là xương sống của ngành tư vấn hướng nghiệp.

Nhóm lý thuyết đặc tính cá nhân và đặc điểm nghề:

Nhóm lý thuyết này nhấn mạnh năng lực nhận biết và phát triển các đặc điểm cá nhân của mỗi người trong việc tìm môi trường công việc phù hợp với họ. Nhóm lý thuyết này được nhà tham vấn sử dụng để giúp học sinh nhận ra mình là ai. Các em sẽ tìm hiểu những đặc điểm của bản thân liên quan đến nghề nghiệp như khả năng, sở thích, cá tính, giá trị nghề nghiệp và dùng kết quả này để tìm công việc phù hợp với bản thân. Một ví dụ điển hình của nhóm này là Lý thuyết mật mã Holland – đưa ra 6 kiểu tính cách khác nhau với những xu hướng nghề nghiệp cụ thể tương ứng. 

John Holland – Lý thuyết tiêu biểu trong Hướng nghiệp

Nhóm lý thuyết phát triển:

Nhóm lý thuyết phát triển được phân loại dựa trên các giai đoạn phát triển cá nhân và tâm lýcủa con người. Lý thuyết này giả định rằng, những yếu tố ảnh hưởng quá trình phát triển và chọn lựa nghề nghiệp của mỗi người liên quan chặt chẽ với các giai đoạn. Nhóm lý thuyết phát triển có cơ sở từ 5 giai đoạn cuộc đời: phát triển ⇢ khám phá ⇢ thiết lập ⇢ duy trì ⇢ giảm sút. Lý thuyết giải thích sự phát triển nghề nghiệp, đồng thời cung cấp một cái nhìn mới về hướng nghiệp. Đó là sự kết hợp giữa các vai trò khác nhau trong cuộc sống của mỗi người (vai trò làm con, làm cha mẹ, làm người lao động, …) đối với sự phát triển nghề nghiệp của họ. Một ví dụ điển hình là Lý thuyết phát triển nghề nghiệp theo các giai đoạn của cuộc đời của Tiến sĩ Donald Super.

Nhóm lý thuyết học tập từ xã hội:

Nhóm lý thuyết này tin rằng, quyết định nghề nghiệp chịu ảnh hưởng bởi yếu tố khác nhau. Cụ thể là di truyền của cá nhân (như khả năng đặc biệt, năng khiếu), điều kiện môi trường, sự học hỏi qua trải nghiệm cuộc sống và kỹ năng ra quyết định của mỗi người. Kết quả là mỗi người sẽ phát triển một nhân sinh quan rất riêng cho bản thân. Điều này có ảnh hưởng rất nhiều đến quá trình phát triển nghề nghiệp của từng người. Một ví dụ điển hình của nhóm lý thuyết học tập từ xã hội là Lý thuyết ngẫu nhiên có kế hoạch của John Krumboltz.

Nhóm các lý thuyết hướng nghiệp hiện đại:

Các nhóm lý thuyết hướng nghiệp kể trên dựa trên triết lý của chủ nghĩa thực chứng và cho rằng:

  • Hành vi con người có thể đo lường được;
  • Quá trình nghiên cứu phải khách quan. Nói cách khác, những quan điểm về giá trị của người nghiên cứu phải được tách ra hoàn toàn trong quá trình nghiên cứu

BẢN CHẤT CỦA THAM VẤN TRONG HƯỚNG NGHIỆP

Nhà tham vấn là người rất quan trọng trong quá trình hướng nghiệp. “Không bao giờ làm cho học sinh những gì học sinh có thể tự làm”. Đây là phương châm khi thực hiện hướng nghiệp cho học sinh. Lý do là bởi bản chất vai trò của họ chính là trở thành người đồng hành cùng các em. Người ra quyết định lựa chọn ngành, nghề vẫn chính là bản thân các em học sinh. Vậy nhà tham vấn trong hoạt động hướng nghiệp cụ thể cần làm gì?

Tương tác

Tham vấn hướng nghiệp không có nghĩa là nhà tham vấn sẽ làm toàn bộ cho học sinh. Nó là một quá trình có sự tương tác giữa đôi bên, cùng nhau nhận thức vấn đề và cùng nhau tìm ra hướng giải quyết. Trong đó quyết định vẫn là chính bản thân các em còn tư vấn viên chỉ đóng vai trò hỗ trợ, hướng dẫn.

Hướng nghiệp được tiến hành bằng những cuộc trò chuyện giữa nhà tham vấn và người nhận tư vấn, Tất nhiên quá trình đó không phải là giao tiếp một chiều đến từ nhà tư vấn. Hiệu quả của hoạt động tham vấn phụ thuộc rất nhiều vào thái độ và sự hợp tác của bên còn lại. Chính vì thế, nhà tham vấn phải tạo được môi trường thân thiện và tin cậy với các em. Chỉ khi nào thât thoải mái thì học sinh mới có thể dễ dàng, thoải mái bộc lộ suy nghĩ của mình.

Tìm kiếm tài năng

Bất kể ai trong chúng ta cũng đều sở hữu những tiềm năng mà nó chưa có điều kiện để bộc lộ hoặc không được nhận ra để bộc lộ. Chính vì vậy mà nhiệm vụ của các nhà tham vấn hướng nghiệp là bằng một cách nào đó có thể giúp học sinh nhận ra được tiềm năng của mình. Để làm được điều này phải sử dụng các bài trắc nghiệm khác nhau, kết hợp với kĩ năng khai thác, tìm hiểu thông tin từ tư vấn viên.

Sau đó nhà tham vấn sẽ dùng chuyên môn của mình giúp cho học sinh tự nhận ra điểm mạnh của mình. Qua đó các em sẽ phần nào biết được mình phù hợp với gì hay cần cải thiện điểm gì.

Tham vấn viên sẽ khai thác và phân tích đặc điểm của từng học sinh

Để học sinh tự quyết định

Một nguyên tắc trong quá trình tham vấn chính là nhà tham vấn phải tôn trọng quyền tự quyết của học sinh. Không làm thay, làm thế mà chỉ là hỗ trợ, giúp đỡ các em quyết định và thực hiện. Bản thân học sinh phải nhận thức được rằng chính mình mới có quyền quyết định, chịu tránh nhiệm trước vấn đề của mình.

Việc tự quyết còn giúp cho học sinh trở nên tự tin hơn, mạnh dạn hơn và dày dặn kinh nghiệm hơn. Còn các nhà tham vấn sẽ chỉ đưa ra những lời khuyên, góp ý để giúp các em đưa ra quyết định. Qua đó, các em sẽ tự làm chủ cuộc đời mình và có thể tự mình đương đầu với những thử thách tiếp theo trên chặng đường tìm ra nghề nghiệp phù hợp.

Tóm lại, Hướng nghiệp là một hoạt động rất quan trọng, đặc biệt và với các em học sinh. Điều này đã được xây dựng dựa trên cơ sở những lý thuyết được công nhận rộng rãi trên thế giới. Hơn nữa nhà tham vấn cũng đóng vai trò rất lớn trong việc tạo ra sự hiệu quả của hoạt động này. Việc nhận được hướng nghiệp từ sớm sẽ giúp học sinh làm chủ được cuộc sống của mình. Đồng thời điều này còn giúp các em hiểu được mình phải làm gì để theo đuổi ước mơ.